- Zoek in:
-
Lezen en schrijven
Lezen en schrijven
Zonder erbij stil te staan ben je op een dag eigenlijk heel veel met lezen en schrijven bezig. Eigenlijk is het ongelooflijk knap dat we dat kunnen…dat we symbolen (A,B,C etc.) koppelen aan klanken en daarmee woorden vormen en die taal voor van alles gebruiken.
Geschreven taal is namelijk heel ingewikkeld! Het duurt ook wel even voor je goed kunt lezen en schrijven: op school voor een gemiddeld kind zo’n 6 jaar (je begint in groep 3 en in groep 8 ben je meestal wel vloeiend in lezen als het goed is..). Omdat iedereen om ons heen oefent met lezen, merken we nauwelijks wat voor topprestatie we eigenlijk leveren. Als je alle tijd die je gebruikt om te oefenen met lezen zou gebruiken om te oefenen met pianospelen, tennissen of schaken, dan zou het pas opvallen.
Kortom, we vragen dus heel veel van kinderen als we hen leren lezen. Soms lukt het niet om het tempo in de klas bij te houden, dan loop je achterstand op. Het kan dan zijn dat je last van dyslexie hebt: zoals ongeveer 5 % van de bevolking. Niet alleen kinderen hebben dyslexie maar ook volwassenen!
Vroeger?
Eigenlijk zijn lezen en schrijven niet echt “natuurlijk”: als je het niet kunt in de vrije natuur kun je toch prima overleven. Vroeger voordat het schrift bestond, had men dus ook totaal geen last van dingen als…dyslexie!
Maar in deze maatschappij en met het tempo waarin we nu leven is goed kunnen lezen en schrijven noodzakelijk…
Het woord 'Dyslexie'
Het woord dyslexie bestaat ook nog helemaal niet zo heel erg lang, 150 jaar en komt uit het Grieks (dys = beperkt en lexis=woord) en betekent: beperkt lezen.
Het was deze man : de Duitse taaldeskundige Rudolf Berlin die in 1887 de term dyslexie bedacht.
Wat is dyslexie?
Wat is dyslexie?
Dyslexie is een stoornis in het leren lezen en spellen. Het betekent dus letterlijk: niet goed kunnen lezen. Je hebt dyslexie als het moeite kost koppelingen tussen klanken en letters te leren en het leren lezen en spellen daardoor moeizaam verloopt. Het kost iedereen moeite om goed te leren lezen maar op een gegeven moment gaat het automatisch. Als je dan naar een woord kijkt, zie je wat er staat…of je nu wil of niet. Bij iemand met dyslexie gebeurt dat niet automatisch!
Kinderen die last hebben van dyslexie blijven woorden veel langer letter voor letter lezen en kunnen die letters dan moeilijker tot een woord samenvoegen. Ze worstelen dan vaak met bepaalde klanken en lezen daardoor woorden soms verkeerd. Leraren zeggen dan: kijk goed wat er staat! Dat slaat nergens op. Er is niks mis met de ogen! Omdat het lezen zo moeizaam gaat is het ook moeilijk te begrijpen wat er precies staat!
Om echt begrijpend te leren lezen is het noodzakelijk dat het spellende lezen zich ontwikkelt tot vloeiend lezen. Dat het als vanzelf gaat op een gegeven moment… Als je dyslexie hebt, heb je dus moeite om geschreven woorden om te zetten naar gesproken woorden en andersom.
Hoeveel mensen hebben dyslexie?
In Nederland hebben ongeveer 5 op de 100 mensen dyslexie. Dat is niet overal hetzelfde: het hangt van de taal af: in Finland bijvoorbeeld zijn er veel minder mensen met dyslexie (Fins is makkelijk te lezen en te schrijven, omdat heel duidelijk is welke klanken bij welke letters horen) dan bijvoorbeeld in Engeland (want Engels heeft een moeilijk schrift waarin je niet makkelijk kunt weten welke klanken en letters bij elkaar horen). Nederland zit er qua moeilijkheid een beetje tussenin…
Ene wel en andere niet?
Je ziet het niet aan de buitenkant of iemand dyslexie heeft. Waarom heeft het ene kind dyslexie en het andere kind niet? Daar kun je dus niks aan doen! Het heeft namelijk te maken met wat je hersenen doen. Je wordt ermee geboren. In veel gevallen is het erfelijk. Je ouders bepalen dan eigenlijk of je er last van krijgt.
Wat gebeurt er in onze hersenen als we lezen?
Onze hersenen bestaan uit twee helften die samenwerken, maar die ook allebei een beetje een eigen taak hebben. Het herkennen van gezichten doen we bijvoorbeeld met onze rechterhelft, terwijl de meeste dingen die met taal te maken hebben door onze linkerhelft worden geregeld. Bij het leren lezen gebeurt er ook van alles in de hersenen. Het is vooral onze linkerhersenhelft die daarbij het werk doet.
Als we naar de letters kijken die we geleerd hebben, herkennen onze hersenen de klanken die daarbij horen. Door de klanken juist te combineren weten we welke woorden er staan. Als we woorden en delen van woorden vaak genoeg ontcijferen, kunnen we ze opbergen in een plek achterin onze hersenen. Je kunt dat zien als een soort van bibliotheek van woorden die we snel kunnen herkennen.
Hoe meer we oefenen, hoe groter onze bibliotheek wordt. Hoe groter onze bibliotheek, hoe vloeiender we kunnen lezen. Doordat iets in de structuur van de hersenen bij kinderen met dyslexie anders is, hebben zij moeite met het ontcijferen van woorden. Hierdoor groeit hun woordenbibliotheek veel minder snel en lukt het dus ook minder goed om vloeiend te lezen.
Dyslexie testen
Hoe merk je het als je dyslexie hebt?
Kinderen met dyslexie vallen meestal op doordat zij op school steeds meer gaan achterlopen met lezen en schrijven. Eerst gaat school dan uitzoeken of ze je met extra les bij kunnen spijkeren. Als dat niet genoeg is…dan kun je laten onderzoeken of je last van dyslexie hebt…. Kinderen met dyslexie hebben vaak ook meer moeite met het leren van klank-rijtjeskennis, zoals de tafels bij het rekenen en de volgorde van de dagen van de week of van de maanden van het jaar. Als één van je ouders of broers of zussen last heeft van dyslexie, dan is de kans dat jij dyslexie hebt ook groter. Iedereen kan dyslexie hebben, het staat los van iemands intelligentie. Dyslexie wil dus zeker NIET zeggen dat je DOM bent!
Wanneer onderzoeken?
Wanneer de juf of meester merkt dat je met lezen en schrijven minder makkelijk mee kunt komen met de rest van de klas, kan deze je doorverwijzen naar een deskundige, bijvoorbeeld een psycholoog of orthopedagoog. Er zijn overal in het land instituten waar ze kunnen onderzoeken of kinderen (en/of volwassenen!) dyslexie hebben. De deskundige doet daarvoor een aantal tests: dat heet diagnose stellen. Met de uitslagen van de tests wordt dan gekeken of er sprake is van dyslexie of dat de achterstanden door iets anders komen. Dit wordt allemaal opgeschreven in een verslag (soort rapport).
Wat is er aan dyslexie te doen?
Dyslexie gaat niet vanzelf over! Maar je kunt veel doen om het probleem zo klein mogelijk te maken. De meeste kinderen bij wie de diagnose dyslexie wordt gesteld, krijgen dyslexiebehandeling bij een dyslexie-instituut. Hier krijgen kinderen wekelijks 45 minuten behandeling buiten school van een deskundige. Ook moeten ze meestal drie keer in de week thuis oefenen. Behandeling duurt vaak wel anderhalf tot twee jaar. Tijdens de behandeling leer je weer helemaal vanaf het begin hoe je gesproken taal omzet naar geschreven taal, of je nu in groep 5 zit of op de middelbare school. Je oefent heel veel met het sterker maken van de koppelingen tussen letters en klanken en leert ook alle regels die je moet kennen om woorden vloeiend te kunnen lezen. Bijna alle oefeningen worden met behulp van de computer gedaan.
Kom je er zo door de behandeling vanaf?
Er is helaas geen pil of ander middel waarmee je dyslexie kunt genezen. Maar gelukkig kunnen de meeste kinderen met dyslexie met deskundige hulp en door hard werken toch grotendeels hun achterstanden inhalen, waardoor ze in het dagelijks leven veel minder last hebben van hun lees- en spellingproblemen.
Vroeger kon men weinig doen voor mensen met dyslexie. Veel van hen moesten een beroep kiezen waarbij lezen en schrijven minder belangrijk is. Tegenwoordig is dat anders! Er is nu veel over dyslexie bekend en er is speciale behandeling. En als je na het volgen van behandeling toch nog wat langzamer leest dan zijn er ook nog apparaten te koop die teksten voor ons kunnen voorlezen. Met de juiste hulp en inzet kunnen de meeste kinderen met dyslexie dan ook zelf kiezen wat ze willen worden en waarvoor ze dus gaan leren. Zo zijn er genoeg schrijvers die de mooiste verhalen en gedichten schrijven, maar die tegelijkertijd ook last hebben van dyslexie.
Ook al is dyslexiebehandeling vandaag de dag veel beter dan vroeger, het is niet zo dat iedereen ermee geholpen kan worden. Sommige kinderen blijven ook na behandeling nog zeer ernstige lees- en spellingproblemen houden. Zij kunnen alleen nog leren op school door met apparaten te werken die hen helpen bij het lezen en spellen. Wetenschappers over de hele wereld zijn iedere dag op zoek naar nieuwe manieren om ook deze kinderen in de toekomst beter te kunnen helpen.
Dyslexie en muziek
Hebben kinderen met dyslexie ook moeite met muziekles?
Soms wordt gedacht dat mensen door hun dyslexie ook minder muzikaal zijn. Maar eigenlijk is daar geen bewijs voor! Sommige mensen zijn muzikaal en anderen minder, of je nu last van dyslexie hebt of niet. Er wordt zelfs wel eens beweerd dat de beroemde componist Ludwig van Beethoven ook last van dyslexie had. Wel vinden mensen met dyslexie het vaak lastiger om noten te leren lezen. Dat komt omdat noten ook aan klanken uit de gesproken taal worden gekoppeld, zoals do, re, mi, enz. of A, B en C, enz, en mensen met dyslexie daar moeite mee hebben. Kortom: de muziekles kan moeilijker zijn, maar dat hoeft dan niets met muzikaliteit te maken te hebben!
Wat is dyslexie?
Geschreven door Heleen Meertens en Sebastián Aravena